تصفیه فاضلاب پالایشگاه یکی از پیچیدهترین بخشهای مدیریت پساب در صنایع نفت و گاز محسوب میشود.
پالایشگاهها در فرآیندهای مختلف تولید، جداسازی، فرآوری، خنککاری، شستوشو و نگهداری تجهیزات، جریانهای مختلفی از فاضلاب تولید میکنند.
این جریانها میتوانند شامل نفت و روغن، هیدروکربنها، مواد معلق، مواد آلی، ترکیبات شیمیایی، نمکها و سایر آلایندهها باشند.
از سوی دیگر، فاضلاب پالایشگاهی معمولاً ترکیب یکنواختی ندارد. هر بخش از پالایشگاه میتواند نوع متفاوتی از پساب تولید کند.
برای مثال، آبهای آلوده به روغن، پساب واحدهای فرآیندی، آب شستوشوی تجهیزات، پساب سیستمهای خنککننده و برخی جریانهای جانبی، ویژگیهای متفاوتی دارند.
بنابراین، طراح تصفیهخانه نمیتواند یک فرآیند ثابت را برای تمام پالایشگاهها انتخاب کند. ابتدا باید منابع تولید فاضلاب شناسایی شوند و سپس کیفیت و دبی هر جریان بررسی شود.
در ادامه، طراح میتواند جریانهای مختلف را تفکیک، متعادلسازی و در صورت نیاز پیشتصفیه کند.
بهطور معمول، تصفیه فاضلاب پالایشگاه از مجموعهای از فرآیندهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی تشکیل میشود. جداکنندههای روغن و آب، واحدهای انعقاد و لختهسازی، DAF، فرآیندهای بیولوژیکی، فیلتراسیون و گندزدایی از جمله فناوریهایی هستند که میتوانند در این سیستم به کار گرفته شوند.
در این مقاله از نهراب زیست، مراحل تصفیه فاضلاب پالایشگاه، ویژگیهای پساب پالایشگاهی، تجهیزات مورد نیاز، روشهای فیزیکی و شیمیایی، فرآیندهای بیولوژیکی، چالشهای بهرهبرداری و نکات مهم طراحی را بررسی میکنیم.
فاضلاب پالایشگاه چیست؟
فاضلاب پالایشگاه به آب آلودهای گفته میشود که در بخشهای مختلف یک پالایشگاه نفت یا واحدهای مرتبط با فرآوری هیدروکربن تولید میشود.
این فاضلاب میتواند از منابع مختلفی ایجاد شود؛ بنابراین، ترکیب آن نیز تغییر میکند.
مهمترین منابع تولید پساب پالایشگاهی عبارتاند از:
-
واحدهای فرآیندی
-
سیستمهای خنککننده
-
شستوشوی تجهیزات
-
شستوشوی مخازن
-
واحدهای نمکزدایی نفت
-
آبهای آلوده به روغن
-
تعمیرات و نگهداری
-
تخلیه برخی تجهیزات
-
رواناب محوطههای آلوده
-
سیستمهای بخار و کندانس
-
برخی واحدهای جانبی
به همین دلیل، مدیریت جریانهای مختلف پیش از ورود آنها به تصفیهخانه اهمیت زیادی دارد.
بیشتر بخوانید: تصفیه فاضلاب صنعتی
ویژگیهای فاضلاب پالایشگاهی
فاضلاب پالایشگاه میتواند طیف وسیعی از آلایندهها را در خود داشته باشد.
مهمترین پارامترهایی که معمولاً برای بررسی چنین فاضلابی مورد توجه قرار میگیرند عبارتاند از:
-
pH
-
COD
-
BOD
-
TSS
-
TDS
-
روغن و چربی
-
هیدروکربنهای نفتی
-
ترکیبات فنولی
-
سولفیدها
-
آمونیاک
-
نیتروژن
-
ترکیبات محلول
-
فلزات در برخی جریانها
-
شوری
البته همه پالایشگاهها مشخصات یکسانی ندارند.
نوع خوراک پالایشگاه، فرآیندهای مورد استفاده، مواد شیمیایی مصرفی و نحوه مدیریت آب میتوانند کیفیت فاضلاب را تغییر دهند.
چرا تصفیه فاضلاب پالایشگاه اهمیت دارد؟
فاضلاب پالایشگاهی میتواند حاوی ترکیباتی باشد که تخلیه کنترلنشده آنها به محیط زیست مناسب نیست.
برای مثال، روغن و هیدروکربنها میتوانند سطح آب را آلوده کنند و شرایط طبیعی اکوسیستمهای آبی را تغییر دهند.
همچنین، مواد آلی و مواد مغذی موجود در پساب میتوانند کیفیت منابع آبی را تحت تأثیر قرار دهند.
بنابراین، پالایشگاه باید پیش از تخلیه یا استفاده مجدد از پساب، فرآیند تصفیه مناسب را اجرا کند.
از سوی دیگر، بازچرخانی آب میتواند مصرف آب تازه را کاهش دهد. به همین دلیل، بسیاری از پروژههای جدید فقط روی حذف آلایندهها تمرکز نمیکنند و امکان استفاده مجدد از آب را نیز بررسی میکنند.

مهمترین منابع تولید فاضلاب در پالایشگاه
1. آب آلوده به روغن
آبهای سطحی و فرآیندی که با روغن و هیدروکربن تماس پیدا میکنند، یکی از جریانهای مهم پساب پالایشگاه هستند.
این جریانها ممکن است در محوطه تجهیزات، مخازن و خطوط فرآیندی ایجاد شوند.
2. پساب واحد نمکزدایی
در فرآیند نمکزدایی نفت خام، آب و مواد مختلفی از نفت جدا میشوند.
پساب این بخش میتواند مقدار قابل توجهی نمک، روغن، مواد آلی و برخی ترکیبات شیمیایی داشته باشد.
3. آب شستوشوی تجهیزات
شستوشوی تجهیزات و مخازن میتواند مواد نفتی، رسوبات و مواد شوینده را وارد فاضلاب کند.
4. آب خنککننده
برخی جریانهای مرتبط با سیستمهای خنککننده نیز ممکن است نیاز به مدیریت و تصفیه داشته باشند.
5. رواناب محوطه
بارندگی روی سطوح آلوده پالایشگاه میتواند ترکیبات نفتی و مواد معلق را با خود وارد شبکه جمعآوری فاضلاب کند.
جداسازی جریانهای مختلف فاضلاب پالایشگاه
یکی از مهمترین اصول طراحی تصفیهخانه پالایشگاهی، مدیریت جداگانه جریانهای مختلف است.
همه جریانهای فاضلاب الزاماً نباید از یک مسیر عبور کنند.
برای مثال، یک جریان با غلظت بالای روغن ممکن است قبل از ورود به تصفیهخانه اصلی نیاز به جداسازی اولیه داشته باشد.
همچنین، جریانهایی با شوری بالا یا ترکیبات خاص ممکن است نیاز به تصفیه جداگانه داشته باشند.
بنابراین، تفکیک مناسب جریانها میتواند هزینه و پیچیدگی فرآیند تصفیه را کاهش دهد.
بیشتر بخوانید: بازیابی پساب
مراحل تصفیه فاضلاب پالایشگاه
یک سیستم متداول میتواند از مراحل زیر تشکیل شود:
جمعآوری و تفکیک جریانها → آشغالگیری → متعادلسازی → جداسازی روغن و نفت → انعقاد و لختهسازی → DAF → تصفیه بیولوژیکی → تهنشینی → فیلتراسیون → تصفیه تکمیلی → گندزدایی یا بازچرخانی
البته این ترتیب در همه پالایشگاهها یکسان نیست.
طراح باید براساس آنالیز فاضلاب و کیفیت مورد نیاز خروجی، فرآیند مناسب را انتخاب کند.
مرحله اول: آشغالگیری
آشغالگیر اولین واحد فیزیکی در بسیاری از تصفیهخانهها است.
این واحد مواد جامد درشت را از فاضلاب جدا میکند.
موادی مانند:
-
قطعات پلاستیکی
-
تکههای فلزی
-
پارچه
-
چوب
-
مواد جامد بزرگ
-
زبالههای ناشی از فعالیتهای نگهداری
میتوانند به تجهیزات پاییندست آسیب وارد کنند.
بنابراین، آشغالگیری از پمپها، شیرآلات و تجهیزات فرآیندی محافظت میکند.
مرحله دوم: مخزن متعادلسازی
فاضلاب پالایشگاه در طول شبانهروز دبی و کیفیت ثابتی ندارد.
مخزن متعادلسازی این نوسانات را کاهش میدهد.
این مخزن میتواند:
-
دبی را یکنواخت کند.
-
غلظت آلایندهها را متعادل کند.
-
از ورود شوک آلودگی به فرآیند بیولوژیکی جلوگیری کند.
-
شرایط مناسبتری برای فرآیندهای شیمیایی ایجاد کند.
همچنین، اختلاط مناسب در مخزن میتواند از تهنشینی مواد جامد جلوگیری کند.
جداسازی روغن و آب در تصفیه فاضلاب پالایشگاه
یکی از مهمترین مراحل تصفیه فاضلاب پالایشگاه، جداسازی روغن و هیدروکربن از آب است.
روغن میتواند به سه شکل اصلی در فاضلاب وجود داشته باشد:
-
روغن آزاد
-
روغن پراکنده
-
روغن امولسیونی
روش جداسازی هر نوع روغن با نوع دیگر متفاوت است.
روغن آزاد را میتوان با روشهای ثقلی و جداکنندههای مناسب حذف کرد.
اما روغن امولسیونی معمولاً به فرآیندهای شیمیایی یا فیزیکی پیشرفتهتری نیاز دارد.
جداکننده API چیست؟
API Separator یکی از تجهیزات شناختهشده برای جداسازی روغن و مواد جامد از فاضلابهای نفتی است.
این تجهیز از اختلاف چگالی آب، روغن و جامدات استفاده میکند.
روغن به سمت سطح حرکت میکند و مواد سنگینتر در کف قرار میگیرند.
در نتیجه، آب میتواند از بخش میانی سیستم خارج شود.
طراحی مناسب API Separator به عواملی مانند دبی، نوع روغن، اندازه قطرات روغن، دما و ویژگیهای فاضلاب بستگی دارد.
CPI و صفحات موازی در جداسازی روغن
CPI Separator یا جداکننده با صفحات موازی میتواند برای افزایش سطح مؤثر جداسازی مورد استفاده قرار گیرد.
صفحات داخل تجهیز باعث ایجاد مسیرهای کوتاهتر برای حرکت ذرات میشوند.
در نتیجه، روغن و جامدات راحتتر از جریان آب جدا میشوند.
این فناوری در پروژههایی که فضای محدودتری دارند، میتواند مورد توجه قرار گیرد.
بیشتر بخوانید : تصفیه آب صنعتی
حذف روغن امولسیونی
روغن امولسیونی به دلیل اندازه کوچک قطرات، بهسادگی با روش ثقلی جدا نمیشود.
در چنین شرایطی، سیستم میتواند از روشهایی مانند:
-
انعقاد و لختهسازی
-
تنظیم pH
-
مواد شیمیایی مناسب
-
DAF
-
فرآیندهای غشایی در شرایط خاص
استفاده کند.
انتخاب روش باید براساس آزمایش واقعی فاضلاب انجام شود.
انعقاد و لختهسازی
انعقاد و لختهسازی یکی از روشهای مهم تصفیه شیمیایی فاضلاب پالایشگاه است.
در مرحله انعقاد، مواد شیمیایی مناسب به فاضلاب اضافه میشوند.
این مواد ناپایداری ذرات و قطرات ریز را افزایش میدهند.
سپس در مرحله لختهسازی، ذرات به یکدیگر متصل میشوند و لختههای بزرگتر تشکیل میدهند.
بعد از آن، سیستم میتواند لختهها را با تهنشینی یا شناورسازی جدا کند.
DAF در تصفیه فاضلاب پالایشگاه
اصولا DAF یا Dissolved Air Flotation یکی از فرآیندهای مهم برای جداسازی روغن، مواد معلق و برخی ترکیبات شناور است.
در این فرآیند، حبابهای ریز هوا به ذرات و قطرات روغن متصل میشوند.
سپس این ذرات به سطح مخزن منتقل میشوند.
تجهیزات جمعآوری سطحی، مواد شناور را از سیستم دفع میکنند.
DAF میتواند در مواردی که مقدار روغن امولسیونی یا مواد معلق بالا است، عملکرد مناسبی داشته باشد.
تصفیه بیولوژیکی فاضلاب پالایشگاه
پس از حذف بخش قابل توجهی از روغن و مواد معلق، سیستم میتواند فاضلاب را وارد فرآیند بیولوژیکی کند.
هدف اصلی فرآیند بیولوژیکی، کاهش مواد آلی قابل تجزیه زیستی است.
میکروارگانیسمها مواد آلی را مصرف میکنند و آنها را به ترکیبات سادهتر تبدیل میکنند.
بااینحال، پیش از ورود فاضلاب به واحد بیولوژیکی باید ترکیباتی که برای میکروارگانیسمها سمی یا بازدارنده هستند، کنترل شوند.
فرآیند لجن فعال
لجن فعال یکی از روشهای متداول برای تصفیه بیولوژیکی فاضلاب پالایشگاهی است.
در این فرآیند، فاضلاب وارد مخزن هوادهی میشود.
بلوئر و دیفیوزر اکسیژن مورد نیاز میکروارگانیسمها را تأمین میکنند.
میکروارگانیسمها مواد آلی را مصرف میکنند.
سپس مخلوط وارد واحد تهنشینی میشود.
لجن تهنشینشده بخشی به مخزن هوادهی بازمیگردد و بخش دیگر از سیستم خارج میشود.
MBBR در تصفیه فاضلاب پالایشگاه
فرآیند MBBR با استفاده از حاملهای متحرک، سطح مناسبی برای رشد میکروارگانیسمها فراهم میکند.
این حاملها در مخزن قرار میگیرند و جریان هوا یا اختلاط آنها را در محیط حرکت میدهد.
میکروارگانیسمها روی سطح حاملها رشد میکنند و مواد آلی موجود در فاضلاب را مصرف میکنند.
MBBR میتواند برای پروژههایی که به سیستم فشرده و انعطافپذیر نیاز دارند، گزینه قابل بررسی باشد.
بیشتر بخوانید: پکیج تصفیه فاضلاب
استفاده از MBR
MBR فرآیند بیولوژیکی را با جداسازی غشایی ترکیب میکند.
در این سیستم، غشاها جامدات و زیستتوده را از آب جدا میکنند.
در نتیجه، سیستم میتواند آب خروجی با کیفیت بالاتری تولید کند.
بااینحال، غشاها به پیشتصفیه مناسب نیاز دارند.
اگر روغن و مواد معلق به مقدار زیاد وارد MBR شوند، احتمال گرفتگی غشا افزایش پیدا میکند.
بنابراین، پیشتصفیه در این نوع سیستم اهمیت ویژهای دارد.
فرآیند SBR
اصولا SBR یک فرآیند بیولوژیکی نوبتی است که مراحل مختلف تصفیه را در یک راکتور انجام میدهد.
چرخه معمول شامل:
-
پرشدن
-
واکنش
-
هوادهی
-
تهنشینی
-
تخلیه
است.
درواقع SBR میتواند برای برخی پروژههای صنعتی مورد استفاده قرار گیرد، اما طراحی چرخه باید براساس مشخصات واقعی فاضلاب انجام شود.
تصفیه بیهوازی در پالایشگاه
در برخی پروژهها، فرآیندهای بیهوازی برای کاهش بار آلی قابل بررسی هستند.
در این فرآیند، میکروارگانیسمها بدون حضور اکسیژن مواد آلی را تجزیه میکنند.
فرآیندهای بیهوازی میتوانند در شرایط مناسب، بار آلی قابل توجهی را کاهش دهند.
همچنین، این فرآیندها میتوانند بیوگاز تولید کنند.
بااینحال، وجود ترکیبات سمی، هیدروکربنهای خاص یا تغییرات شدید کیفیت فاضلاب میتواند انتخاب این فناوری را پیچیده کند.
حذف نیتروژن از فاضلاب پالایشگاه
برخی جریانهای پالایشگاهی میتوانند حاوی ترکیبات نیتروژنی باشند.
اگر کیفیت خروجی به حذف نیتروژن نیاز داشته باشد، سیستم باید فرآیندهای اختصاصی را در نظر بگیرد.
فرآیندهای نیتریفیکاسیون و دنیتریفیکاسیون میتوانند برای تبدیل و حذف ترکیبات نیتروژن مورد استفاده قرار گیرند.
نیتریفیکاسیون به اکسیژن نیاز دارد و دنیتریفیکاسیون در شرایط کماکسیژن انجام میشود.
بنابراین، کنترل DO و بارگذاری سیستم اهمیت زیادی دارد.
حذف ترکیبات فنولی
برخی جریانهای پالایشگاهی میتوانند حاوی ترکیبات فنولی باشند.
مقدار این ترکیبات به نوع فرآیند و خوراک پالایشگاه بستگی دارد.
برای حذف آنها میتوان از روشهای مختلفی مانند تصفیه بیولوژیکی، جذب با کربن فعال یا فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته در شرایط مناسب استفاده کرد.
انتخاب روش باید با توجه به غلظت و نوع ترکیبات انجام شود.
حذف سولفید از فاضلاب پالایشگاه
سولفیدها از ترکیبات مهمی هستند که در برخی جریانهای پالایشگاهی وجود دارند.
وجود سولفید میتواند باعث ایجاد بو و مشکلات بهرهبرداری شود.
همچنین، غلظت بالای برخی ترکیبات سولفیدی میتواند فرآیندهای بیولوژیکی را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، در صورت وجود سولفید، طراح باید روش مناسب کنترل و حذف آن را بررسی کند.
نقش هوادهی در تصفیه فاضلاب پالایشگاهی
هوادهی اکسیژن مورد نیاز میکروارگانیسمهای هوازی را تأمین میکند.
در نتیجه، عملکرد فرآیند بیولوژیکی به سیستم هوادهی وابستگی زیادی دارد.
اجزای اصلی سیستم هوادهی عبارتاند از:
-
بلوئر
-
دیفیوزر
-
لولههای انتقال هوا
-
شیرآلات
-
تجهیزات کنترلی
اگر دیفیوزرها گرفتگی پیدا کنند یا بلوئر نتواند هوای مورد نیاز را تأمین کند، عملکرد فرآیند بیولوژیکی کاهش پیدا میکند.
کنترل اکسیژن محلول
اپراتور باید اکسیژن محلول را در مخزن هوادهی کنترل کند.
اکسیژن کم میتواند عملکرد میکروارگانیسمها را کاهش دهد.
از سوی دیگر، هوادهی بیش از حد باعث افزایش مصرف انرژی میشود.
بنابراین، سیستم کنترل باید میزان هوادهی را با بار ورودی هماهنگ کند.
فیلتراسیون در تصفیه فاضلاب پالایشگاه
پس از فرآیندهای اصلی، فیلترهای مختلف میتوانند برای کاهش مواد باقیمانده استفاده شوند.
فیلتر شنی میتواند مواد معلق و کدورت را کاهش دهد.
فیلتر کربنی نیز میتواند برخی ترکیبات آلی، رنگ و بو را جذب کند.
در پروژههایی که کیفیت بسیار بالایی مورد نیاز است، فناوریهای غشایی نیز قابل بررسی هستند.
استفاده از اولترافیلتراسیون
اولترافیلتراسیون یا UF میتواند ذرات ریز، کلوئیدها و بخش قابل توجهی از مواد معلق را جدا کند.
این فناوری در سیستمهای بازچرخانی آب میتواند نقش پیشتصفیه برای RO داشته باشد.
البته UF نیز به پیشتصفیه مناسب نیاز دارد؛ زیرا روغن و مواد معلق زیاد میتوانند غشا را دچار گرفتگی کنند.
اسمز معکوس در پالایشگاه
RO برای کاهش مواد محلول و تولید آب با کیفیت بالا کاربرد دارد.
در سیستمهای بازچرخانی، RO میتواند بعد از مراحل مناسب پیشتصفیه قرار گیرد.
پیش از ورود آب به RO باید روغن، مواد معلق و آلایندههایی که باعث گرفتگی یا آسیب غشا میشوند، تا حد مناسبی کاهش پیدا کنند.
همچنین، مدیریت جریان تغلیظشده RO باید در طراحی لحاظ شود.
گندزدایی پساب پالایشگاه
در برخی کاربردها، پساب تصفیهشده باید گندزدایی شود.
روشهای مختلفی مانند کلرزنی، UV و ازن میتوانند مورد استفاده قرار گیرند.
انتخاب روش به کیفیت آب خروجی و کاربرد نهایی آن بستگی دارد.
اگر هدف بازچرخانی آب در یک فرآیند صنعتی باشد، طراحی گندزدایی باید با نیاز همان فرآیند هماهنگ شود.
بازچرخانی آب در پالایشگاه
بازچرخانی آب میتواند به کاهش مصرف آب تازه کمک کند.
پالایشگاهها میتوانند پساب تصفیهشده را در برخی کاربردهای غیرحساس، پس از رسیدن به کیفیت مناسب، مورد استفاده قرار دهند.
کاربرد احتمالی آب بازچرخانیشده میتواند شامل برخی مصارف صنعتی و سیستمهای جانبی باشد.
البته کیفیت مورد نیاز برای هر کاربرد متفاوت است.
تصفیه فاضلاب پالایشگاه با رویکرد چندمرحلهای
به دلیل تنوع آلایندهها، تصفیه فاضلاب پالایشگاهی معمولاً به یک فرآیند واحد محدود نمیشود.
یک سیستم کامل ممکن است بهصورت زیر طراحی شود:
پیشتصفیه → جداسازی روغن → DAF → تصفیه بیولوژیکی → تهنشینی → فیلتراسیون → تصفیه تکمیلی → گندزدایی
این ساختار امکان کنترل مرحلهبهمرحله آلایندهها را فراهم میکند.
همچنین، در صورت نیاز میتوان بخشی از جریانها را بهصورت جداگانه تصفیه کرد.
مدیریت لجن تصفیهخانه پالایشگاه
فرآیندهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی لجن تولید میکنند.
لجن پالایشگاهی ممکن است حاوی روغن و سایر آلایندهها باشد؛ بنابراین، مدیریت آن باید با دقت انجام شود.
فرآیند مدیریت لجن میتواند شامل:
-
تغلیظ
-
آبگیری
-
ذخیرهسازی مناسب
-
انتقال
-
مدیریت یا دفع نهایی
باشد.
انتخاب تجهیزات آبگیری به مقدار و ویژگیهای لجن بستگی دارد.
تجهیزات آبگیری لجن
تجهیزات مختلفی برای کاهش آب لجن وجود دارد.
1. فیلترپرس
فیلترپرس با اعمال فشار، آب را از لجن جدا میکند.
2. اسکروپرس
اسکروپرس با حرکت مکانیکی و اعمال فشار تدریجی، لجن را آبگیری میکند.
3. سانتریفیوژ
سانتریفیوژ از نیروی گریز از مرکز برای جداسازی آب و جامدات استفاده میکند.
انتخاب هر تجهیز باید براساس ویژگیهای لجن، ظرفیت تصفیهخانه و شرایط بهرهبرداری انجام شود.
ببشتر بخوانید: تصفیه فاضلاب انسانی
طراحی تصفیهخانه فاضلاب پالایشگاه
طراحی تصفیهخانه پالایشگاه باید با جمعآوری اطلاعات واقعی آغاز شود.
مهمترین اطلاعات عبارتاند از:
-
دبی متوسط
-
دبی حداکثر
-
COD
-
BOD
-
TSS
-
روغن و چربی
-
هیدروکربنهای نفتی
-
pH
-
شوری
-
ترکیبات فنولی
-
سولفید
-
آمونیاک
-
نیتروژن
-
دما
-
کیفیت مورد نیاز خروجی
علاوه بر این، طراح باید نوسانات تولید و برنامه تعمیرات پالایشگاه را نیز بررسی کند.
اهمیت پایلوت تست در پروژههای پالایشگاهی
در پروژههای پیچیده، اجرای آزمایش پایلوت میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد فرآیند ارائه دهد.
پایلوت تست میتواند برای بررسی موارد زیر استفاده شود:
-
قابلیت حذف روغن
-
عملکرد DAF
-
قابلیت تجزیه زیستی
-
انتخاب ماده منعقدکننده
-
نیاز به فرآیند تکمیلی
-
رفتار غشا
-
تولید لجن
در نتیجه، پایلوت تست میتواند ریسک انتخاب فناوری نامناسب را کاهش دهد.
مشکلات رایج در تصفیه فاضلاب پالایشگاه
1. ورود ناگهانی روغن
ورود مقدار زیاد روغن میتواند عملکرد واحدهای پاییندست را مختل کند.
2. شوک مواد سمی
برخی ترکیبات میتوانند فعالیت میکروارگانیسمها را کاهش دهند.
3. نوسان pH
تغییر ناگهانی pH میتواند فرآیند بیولوژیکی را تحت تأثیر قرار دهد.
4. گرفتگی دیفیوزر
تجمع مواد روی دیفیوزر میتواند انتقال اکسیژن را کاهش دهد.
5. گرفتگی غشا
ورود روغن و مواد معلق زیاد میتواند باعث گرفتگی ممبرانهای UF یا RO شود.
6. تولید بیش از حد لجن
دوز نامناسب مواد شیمیایی یا عملکرد نامتعادل فرآیند میتواند تولید لجن را افزایش دهد.
چگونه عملکرد تصفیهخانه پالایشگاه را بهبود دهیم؟
برای افزایش پایداری سیستم، باید چند اقدام همزمان انجام شود.
۱. کنترل منابع آلودگی
کارخانه باید منابع اصلی ورود روغن، مواد شیمیایی و مواد جامد را شناسایی کند.
۲. تفکیک جریانها
جریانهای بسیار آلوده باید در صورت امکان جداگانه مدیریت شوند.
۳. استفاده مناسب از متعادلسازی
مخزن متعادلسازی باید بتواند نوسانات دبی و بار آلودگی را مدیریت کند.
۴. پایش مداوم
پایش پارامترهای کلیدی امکان تشخیص سریع مشکلات را فراهم میکند.
۵. نگهداری تجهیزات
پمپ، بلوئر، DAF، جداکننده روغن، فیلتر و سیستمهای غشایی باید طبق برنامه نگهداری شوند.
مصرف انرژی در تصفیه فاضلاب پالایشگاه
مصرف انرژی یکی از عوامل مهم در هزینه بهرهبرداری تصفیهخانه است.
بلوئرها، پمپها، سیستمهای DAF، تجهیزات آبگیری لجن و واحدهای غشایی میتوانند مصرف انرژی قابل توجهی داشته باشند.
بنابراین، انتخاب تجهیزات با ظرفیت مناسب اهمیت زیادی دارد.
همچنین، کنترل هوادهی و استفاده از تجهیزات با راندمان مناسب میتواند مصرف انرژی را مدیریت کند.
نقش اتوماسیون در تصفیه فاضلاب پالایشگاهی
اتوماسیون میتواند کنترل فرآیند را سادهتر کند.
سیستم کنترل میتواند اطلاعات مربوط به:
-
دبی
-
pH
-
DO
-
فشار
-
سطح مخازن
-
وضعیت پمپها
-
وضعیت بلوئرها
-
عملکرد تجهیزات
را ثبت و نمایش دهد.
در نتیجه، اپراتور میتواند تغییرات فرآیند را سریعتر شناسایی کند.
هزینه تصفیه فاضلاب پالایشگاه
هزینه طراحی و اجرای تصفیهخانه به عوامل متعددی بستگی دارد.
مهمترین عوامل عبارتاند از:
-
ظرفیت تصفیهخانه
-
کیفیت فاضلاب
-
مقدار روغن و هیدروکربن
-
نوع فرآیند
-
تعداد واحدهای تصفیه
-
جنس مخازن
-
تجهیزات مکانیکی
-
تجهیزات کنترلی
-
سطح اتوماسیون
-
نیاز به بازچرخانی آب
-
روش مدیریت لجن
بنابراین، ارائه یک قیمت ثابت بدون بررسی مشخصات پروژه منطقی نیست.
انتخاب پیمانکار و طراح تصفیه فاضلاب پالایشگاه
اجرای تصفیهخانه پالایشگاهی به دانش فرآیندی و تجربه در مدیریت پسابهای صنعتی نیاز دارد.
پیش از انتخاب مجری پروژه، بهتر است مواردی مانند تجربه طراحی، توانایی انجام مطالعات آزمایشگاهی، انتخاب تجهیزات، طراحی فرآیند، نصب، راهاندازی و خدمات پس از اجرا بررسی شوند.
همچنین، طراحی باید بر پایه اطلاعات واقعی فاضلاب انجام شود.
چکلیست اطلاعات لازم برای طراحی
پیش از شروع طراحی، جمعآوری اطلاعات زیر مفید است:
| پارامتر | اهمیت |
| دبی متوسط | تعیین ظرفیت تصفیهخانه |
| دبی حداکثر | طراحی واحدهای هیدرولیکی |
| COD | تعیین بار آلی |
| BOD | بررسی قابلیت تصفیه بیولوژیکی |
| TSS | طراحی واحدهای جداسازی جامدات |
| روغن و چربی | انتخاب فرآیند جداسازی روغن |
| هیدروکربن | تعیین فرآیند مناسب حذف مواد نفتی |
| pH | بررسی نیاز به تنظیم شیمیایی |
| شوری | بررسی امکان استفاده از فرآیندهای غشایی |
| نیتروژن | بررسی نیاز به فرآیند حذف نیتروژن |
| کیفیت خروجی | تعیین مراحل نهایی تصفیه |
مزایای طراحی اصولی تصفیه فاضلاب پالایشگاه
طراحی مناسب میتواند مزایای مختلفی ایجاد کند:
-
کاهش آلایندههای خروجی
-
افزایش پایداری فرآیند
-
کاهش مشکلات بهرهبرداری
-
کاهش مصرف مواد شیمیایی
-
مدیریت بهتر لجن
-
کاهش مصرف انرژی
-
افزایش امکان بازچرخانی آب
-
حفاظت بهتر از تجهیزات
-
کنترل بهتر نوسانات فاضلاب
در نتیجه، طراحی تصفیهخانه باید از ابتدا با نگاه فرآیندی و بهرهبرداری انجام شود.
جمعبندی
تصفیه فاضلاب پالایشگاه به دلیل تنوع و پیچیدگی آلایندهها، به یک فرآیند چندمرحلهای نیاز دارد. فاضلاب پالایشگاهی میتواند شامل روغن، هیدروکربنها، مواد معلق، مواد آلی، ترکیبات فنولی، سولفید، نمک و سایر آلایندهها باشد.
به همین دلیل، سیستم تصفیه معمولاً با پیشتصفیه و جداسازی روغن آغاز میشود. جداکنندههای API و CPI میتوانند برای جداسازی روغن آزاد مورد استفاده قرار گیرند. سپس فرآیندهایی مانند انعقاد، لختهسازی و DAF میتوانند مواد معلق و روغنهای پراکنده یا امولسیونی را کاهش دهند.
در ادامه، فرآیندهای بیولوژیکی مانند لجن فعال، MBBR، MBR یا SBR میتوانند مواد آلی قابل تجزیه زیستی را کاهش دهند. در صورت نیاز نیز فرآیندهای تکمیلی مانند فیلتراسیون، UF، کربن فعال و RO میتوانند کیفیت آب را برای کاربردهای خاص افزایش دهند.
از سوی دیگر، مدیریت لجن، کنترل مصرف انرژی، نگهداری تجهیزات و پایش آنلاین نقش مهمی در عملکرد بلندمدت تصفیهخانه دارند.
در نهایت، نمیتوان یک فرآیند ثابت را برای تمام پالایشگاهها تجویز کرد. انتخاب فناوری باید بر اساس دبی، کیفیت فاضلاب، نوع فرآیند پالایشگاه، نوسانات بار آلودگی، کیفیت مورد نیاز پساب و هدف نهایی از تصفیه انجام شود.
شرکت نهرآب زیست با تکیه بر سالها تجربه عملیاتی درخصوص تصفیه آب و فاضلاب پالایشگاهی، آمادگی خود را جهت اجرای پروژه های مشابه اعلام میدارد.
جهت دریافت پیشنهاد فنی و مالی می توانید با ما در تماس باشید.
سوالات متداول درباره تصفیه فاضلاب پالایشگاه
۱. فاضلاب پالایشگاه چه آلایندههایی دارد؟
فاضلاب پالایشگاهی میتواند حاوی روغن، هیدروکربن، مواد معلق، مواد آلی، ترکیبات فنولی، سولفید، نمکها، ترکیبات نیتروژنی و سایر مواد شیمیایی باشد. نوع و غلظت آلایندهها به فرآیندهای پالایشگاه بستگی دارد.
۲. چرا تصفیه فاضلاب پالایشگاه اهمیت دارد؟
زیرا پساب پالایشگاهی میتواند حاوی ترکیبات نفتی و مواد شیمیایی باشد. تصفیه مناسب، بار آلاینده را کاهش میدهد و امکان مدیریت بهتر پساب و در برخی پروژهها بازچرخانی آب را فراهم میکند.
۳. بهترین روش تصفیه فاضلاب پالایشگاه چیست؟
یک روش واحد برای همه پالایشگاهها وجود ندارد. معمولاً از ترکیبی از جداسازی روغن، فرآیندهای شیمیایی، DAF، تصفیه بیولوژیکی و تصفیه تکمیلی استفاده میشود.
۴. API Separator در تصفیه فاضلاب پالایشگاه چه کاربردی دارد؟
API Separator برای جداسازی روغن آزاد و برخی مواد جامد با استفاده از اختلاف چگالی به کار میرود.
۵. DAF در تصفیه فاضلاب پالایشگاهی چه نقشی دارد؟
DAF میتواند برای حذف مواد معلق، روغن و چربی و برخی ذرات شناور استفاده شود. حبابهای ریز هوا ذرات را به سطح منتقل میکنند و سیستم آنها را جمعآوری میکند.
۶. آیا فاضلاب پالایشگاه به تصفیه بیولوژیکی نیاز دارد؟
در بسیاری از سیستمها، پس از حذف روغن و مواد بازدارنده، فرآیند بیولوژیکی برای کاهش مواد آلی قابل تجزیه زیستی استفاده میشود.
۷. آیا MBBR برای تصفیه فاضلاب پالایشگاهی کاربرد دارد؟
بله. MBBR میتواند برای تصفیه بیولوژیکی برخی فاضلابهای پالایشگاهی مورد استفاده قرار گیرد، مشروط بر اینکه پیشتصفیه مناسب انجام شود و شرایط فاضلاب برای فرآیند بیولوژیکی مناسب باشد.
۸. آیا MBR برای تصفیه فاضلاب پالایشگاه مناسب است؟
MBR میتواند در پروژههایی که به کیفیت بالای پساب نیاز دارند مورد استفاده قرار گیرد. بااینحال، پیشتصفیه مناسب برای محافظت از غشا اهمیت زیادی دارد.
۹. چگونه روغن از فاضلاب پالایشگاه حذف میشود؟
روغن آزاد را میتوان با جداکنندههای ثقلی مانند API یا CPI حذف کرد. برای روغن امولسیونی و ذرات ریز نیز میتوان از انعقاد، لختهسازی و DAF استفاده کرد.
۱۰. آیا COD فاضلاب پالایشگاه بالا است؟
COD فاضلاب پالایشگاهی میتواند قابل توجه باشد، اما مقدار آن به نوع فرآیند، خوراک، محصولات و جریانهای مختلف فاضلاب بستگی دارد.
۱۱. آیا میتوان فاضلاب پالایشگاه را با روش بیهوازی تصفیه کرد؟
در شرایط مناسب، فرآیندهای بیهوازی میتوانند برای کاهش بار آلی برخی جریانها استفاده شوند. بااینحال، وجود ترکیبات بازدارنده باید پیش از انتخاب این روش بررسی شود.
۱۲. آیا امکان بازچرخانی آب تصفیهشده پالایشگاه وجود دارد؟
بله، در صورت رسیدن آب به کیفیت مورد نیاز، امکان استفاده مجدد از آن در برخی کاربردهای صنعتی وجود دارد. نوع مصرف نهایی، سطح تصفیه مورد نیاز را تعیین میکند.
۱۳. RO چه نقشی در تصفیه پساب پالایشگاه دارد؟
RO برای کاهش مواد محلول و تولید آب با کیفیت بالاتر استفاده میشود. این فرآیند معمولاً پس از پیشتصفیه مناسب قرار میگیرد.
۱۴. چرا روغن میتواند به تصفیه بیولوژیکی آسیب بزند؟
مقدار زیاد روغن میتواند انتقال اکسیژن، تماس میکروارگانیسمها با فاضلاب و عملکرد تجهیزات را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، حذف روغن پیش از تصفیه بیولوژیکی اهمیت دارد.
۱۵. آیا فاضلاب پالایشگاه حاوی فنول است؟
برخی جریانهای پالایشگاهی میتوانند حاوی ترکیبات فنولی باشند. مقدار این ترکیبات به نوع فرآیند و شرایط عملیاتی پالایشگاه بستگی دارد.
۱۶. چگونه لجن تصفیهخانه پالایشگاه مدیریت میشود؟
لجن معمولاً ابتدا تغلیظ و سپس با تجهیزاتی مانند فیلترپرس، اسکروپرس یا سانتریفیوژ آبگیری میشود. روش مدیریت نهایی به ویژگیهای لجن و الزامات پروژه بستگی دارد.
۱۷. چه عواملی ظرفیت تصفیهخانه پالایشگاه را تعیین میکنند؟
دبی متوسط و حداکثر، کیفیت فاضلاب، COD، BOD، TSS، روغن، هیدروکربن، شوری و کیفیت مورد نیاز پساب خروجی از عوامل اصلی هستند.
۱۸. چرا مخزن متعادلسازی در تصفیه فاضلاب پالایشگاه مهم است؟
زیرا دبی و بار آلودگی فاضلاب پالایشگاهی میتواند در طول زمان تغییر کند. مخزن متعادلسازی این نوسانات را کاهش میدهد و جریان یکنواختتری به واحدهای بعدی ارسال میکند.
۱۹. هزینه تصفیه فاضلاب پالایشگاه چقدر است؟
هزینه به ظرفیت، کیفیت فاضلاب، میزان روغن و هیدروکربن، فرآیند انتخابی، تجهیزات، سطح اتوماسیون، مدیریت لجن و نیاز به بازچرخانی آب بستگی دارد.
۲۰. برای طراحی تصفیهخانه فاضلاب پالایشگاه چه اطلاعاتی لازم است؟
دبی، COD، BOD، TSS، روغن و چربی، هیدروکربن، pH، شوری، ترکیبات نیتروژنی، فنول، سولفید، دما، نوسانات فاضلاب و کیفیت مورد نیاز خروجی از مهمترین اطلاعات مورد نیاز هستند.
